Circulair ondernemen: zo begin je als MKB-bedrijf

Nederland streeft ernaar om in 2050 volledig circulair te zijn, met tussendoelen voor 2035. Deze doelen richten zich op minder afval, meer hoogwaardige recycling en een groter gebruik van duurzame en secundaire grondstoffen. Ook moet het totale gebruik van primaire grondstoffen omlaag. Hoewel 2035 nog ver weg lijkt, is er nog veel nodig om de overgang van een lineaire naar een circulaire economie te realiseren. Ondernemers krijgen daarbij steeds vaker te maken met schaarser en duurder wordende grondstoffen, strengere regelgeving en veranderende markt- en ketenontwikkelingen.

Voor MKB-ondernemers is nu het moment om in beweging te komen en de transitie naar circulair ondernemen te maken. Dat klinkt ingewikkeld, maar in de praktijk blijkt dat bedrijven deze transitie vaak stapsgewijs kunnen aanpakken. Door op tijd te beginnen, kunnen bedrijven in veel gevallen gefaseerd ervaring opdoen en verder ontwikkelen. Wilco Peters, Specialist Circulair Ondernemen en subsidies bij Klimaatplein partner Rabobank, helpt ondernemers dagelijks bij die transitie. Zijn belangrijkste advies: wacht niet tot alles perfect is, maar begin.

Wat is circulair ondernemen?

Het huidige economische systeem is nog grotendeels lineair ingericht. In dit systeem worden grondstoffen gewonnen, verwerkt tot producten en na gebruik vaak als afval afgevoerd, waarbij een deel van de waarde verloren gaat. Dit systeem heeft bijgedragen aan economische groei maar wordt ook in verband gebracht met druk op grondstoffen, klimaat en biodiversiteit, zoals beschreven in diverse studies en beleidsrapporten van bijvoorbeeld Planbureau voor de Leefomgeving, de Ellen MacArthur Foundation en RouteCirculair.

Bij circulair ondernemen draait alles om het slim omgaan met grondstoffen. Je ontwerpt en produceert zo dat materialen en producten zo lang mogelijk hun waarde behouden. Afval wordt tot een minimum beperkt. In plaats van het traditionele model (maken, gebruiken, weggooien) zoek je naar manieren om grondstoffen opnieuw in te zetten, producten langer mee te laten gaan en reststromen nuttig te gebruiken.

Circulair ondernemen kan niet alleen bijdragen aan een lagere impact op het milieu en klimaat, benadrukt Peters. Maar ook aan toekomstbestendig ondernemerschap en mogelijk ook aan zakelijke voordelen zoals lagere grondstofkosten en minder afhankelijkheid van (buitenlandse) leveranciers. “Consumenten kopen bewuster en bedrijven stellen strengere eisen aan hun leveranciers. Bedrijven die inspelen op veranderende duurzaamheidsverwachtingen kunnen hun concurrentiepositie versterken.”

De R-ladder: negen strategieën om circulair te werken

De circulaire economie kent negen strategieën, samengebracht in de zogeheten R-ladder. Deze loopt van de hoogste naar de laagste impact op grondstofbesparing:

1. Refuse (weigeren): maak producten overbodig
2. Rethink (heroverwegen): gebruik producten slimmer, bijvoorbeeld door te delen
3. Reduce (verminderen): produceer efficiënter met minder grondstoffen
4. Re-use (hergebruiken): geef producten een tweede leven
5. Repair (repareren): maak kapotte producten weer bruikbaar
6. Refurbish (opknappen): breng oude producten op nieuwstaat
7. Remanufacture (herfabriceren): gebruik onderdelen opnieuw in nieuwe producten
8. Recycle (recyclen): verwerk materialen tot nieuwe grondstoffen
9. Recover (terugwinnen): verbrand restafval voor energieopwekking

Strategieën hoger op de R-ladder leiden over het algemeen tot meer besparing van grondstoffen dan strategieën lager op de ladder. Maar ook een stap lager op de ladder is waardevol. Het gaat erom dat je ergens begint.

Van bezit naar gebruik: producten als dienst

Een slimme circulaire strategie die steeds meer terrein wint, is het aanbieden van producten als dienst. Peters: “Bezit wordt minder belangrijk. Klanten willen vaak geen eigendom, maar gebruik. Om van A naar B te komen hoef je niet persé een fiets of auto te bezitten, maar kun je bij verschillende aanbieders een abonnement nemen op mobiliteit waarbij je betaalt wat je nodig hebt. En bedrijven kiezen bijvoorbeeld steeds vaker voor verlichting als een dienst, waarbij de leverancier eigenaar blijft van de installatie en het onderhoud verzorgt.”

Voor MKB-bedrijven kan dit model interessant zijn, zowel als aanbieder (je houdt grip op je product en de materialenstroom) als afnemer (spreiding van kosten en toegang tot onderhoud).

Praktisch aan de slag: vijf tips voor MKB-ondernemers

1. Begin klein

Probeer niet alles tegelijk te veranderen. Kies één product of proces en onderzoek waar je grondstoffen kunt besparen. Kun je gerecyclede materialen gebruiken in plaats van nieuw materiaal? Zijn er reststromen die je opnieuw kunt inzetten? Soms levert dat verrassend eenvoudige oplossingen op, soms leidt het tot echte innovaties.

2. Werk samen in de keten

Geen enkel bedrijf wordt in zijn eentje circulair. “Samenwerken is van groot belang,” aldus Peters. Zoek partners die al circulair ondernemen of daar stappen in willen zetten. Denk aan leveranciers, transporteurs en afnemers. Kijk ook dichtbij: samenwerking met lokale toeleveranciers of de buren verkleint je ecologische voetafdruk én versterkt de regionale economie.

3. Betrek je medewerkers

Medewerkers op de werkvloer zien vaak als eerste waar grondstoffen verspild worden of processen efficiënter kunnen. Organiseer een brainstormsessie en verzamel ideeën vanuit de praktijk.

4. Stel meetbare doelen

Leg vast hoeveel procent je het grondstoffenverbruik wilt terugdringen, hoeveel afval je wilt verminderen of welke CO2-reductie je nastreeft. Door van tevoren je uitgangspositie te meten, maak je vooruitgang zichtbaar. Dat motiveert en maakt het makkelijker om resultaten te communiceren naar klanten en partners.

5. Benut subsidies en regelingen

Er zijn steeds meer financiële regelingen beschikbaar voor circulaire initiatieven, van de eerste verkenning van een idee tot de daadwerkelijke investering. Bekijk welke subsidies passen bij jouw fase en maak er gebruik van.

Inspirerende voorbeelden

Circulair ondernemen kan er voor elk bedrijf anders uitzien. Op Rabobank.nl staan voorbeelden die laten zien hoe bedrijven materialen slimmer gebruiken of producten een langere levensduur geven. Deze voorbeelden laten zien dat circulair werken breed toepasbaar is: soms met een nieuwe dienst, soms door een reststroom anders te gebruiken. Elke stap richting efficiënter materiaalgebruik kan bijdragen aan het verkennen van circulaire mogelijkheden.

Aan de slag

Circulair ondernemen begint met één stap. Breng in kaart waar jouw bedrijf grondstoffen en materialen gebruikt, en zoek naar de eerste mogelijkheden om slimmer te werken. De R-ladder biedt houvast, samenwerking in de keten vergroot je impact, en met meetbare doelen houd je koers.

Rabobank biedt ondersteuning aan ondernemers via de Circulair Ondernemen Desk, onder andere in de vorm van kennisdeling, netwerk en financieringsmogelijkheden van circulaire vraagstukken. Dat kan gaan over nieuwe innovaties, maar ook bestaande ondernemers die circulair willen gaan produceren of met circulaire projecten of businessmodellen aan de slag willen.

Wil je jouw circulaire plannen bespreken? Bel je accountmanager van Rabobank of stuur een e-mail naar de Circulair Ondernemen Desk van Rabobank

Foto’s: Markus Winkler en Markus Spiske via Pexels en headerfoto Citymarketing Tilburg