Doordat fossiele brandstoffen als olie, gas en steenkool worden verbrand voor het opwekken van energie, worden grote hoeveelheden van het broeikasgas CO2 uitgestoten in de atmosfeer. Bovendien zijn door de intensieve landbouw de emissies van de broeikasgassen methaan en lachgas, de laatste decennia sterk gestegen. Al deze gassen laten in de atmosfeer de zonnestraling wel door naar het aardoppervlak, maar houden de terugkerende straling tegen. Hierdoor is de aarde aan het opwarmen.
Omdat de hoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer verder toeneemt wordt de warmte op aarde steeds beter vast gehouden, waardoor de gemiddelde temperatuur aan het stijgen is. Die stijging van de temperatuur heeft grote invloed op de natuurlijke klimaatsystemen op aarde.
Conclusies klimaatorganisatie IPCC
Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) is een organisatie van de Verenigde Naties, opgericht in 1988, om de risico’s van klimaatverandering te evalueren. Het IPCC is opgericht door het United Nations Environmental Program (UNEP) en de World Metereological Organization (WMO). Doel van het IPCC is om de internationale politiek te voorzien van wetenschappelijke informatie over klimaatverandering.
Bij de opstelling van de rapporten van het IPCC zijn honderden wetenschappers betrokken uit zo’n 100 verschillende landen. Een aantal belangrijke conclusies uit het onderzoeksrapport van augustus 2021 zijn:
1. Het staat onbetwistbaar vast dat het grootste deel van de opwarming van de aarde in de laatste zestig jaar is toe te schrijven aan door de mens uitgestoten broeikasgassen als kooldioxide (CO2), methaan en lachgas.
2. De opwarming heeft in de hele wereld al grote veranderingen veroorzaakt. Dit is vooral merkbaar doordat weersextremen toenemen. De effecten verschillen regionaal. Zo warmen Noord- en Zuid-Europa beide sterk op, maar wordt het noorden van Europa natter en het zuiden juist droger. Ook dreigen sommige effecten van klimaatverandering onomkeerbaar te worden, zoals de stijging van de zeespiegel.
3. Tijdens de klimaattop van Parijs in 2015 is overeengekomen te streven naar een opwarming van maximaal 1,5 graad Celsius. Losse jaren zijn die grens echter al gepasseerd: 2024 was wereldwijd het warmste jaar ooit gemeten, met een opwarming van meer dan 1,5 graad ten opzichte van het pre-industriële niveau. De Parijse doelstelling wordt echter beoordeeld op basis van een gemiddelde over 20 jaar, niet op één jaar. Op basis daarvan verwacht het KNMI dat deze structurele grens ergens rond 2030-2033 bereikt wordt.
Meer broeikasgassen, meer extreem weer
Sommige gebieden op aarde krijgen door de klimaatverandering te maken met extreme neerslag, andere juist met droogte en verwoestijning. Het KNMI voorspelt dat in de Hoorn van Afrika het weer aanzienlijk zal verruwen door meer extreme regenval en meer extreme droogtes. Voor grote delen van zuidelijk Afrika voorspellen alle modellen een toename van droogte. Ook wordt een zomerse ijsvrije Noordpool binnen afzienbare tijd voor mogelijk gehouden (mogelijk al vóór 2050 in sommige scenario’s). Mede daardoor voorspelt het IPCC een zeespiegelstijging in de 21e eeuw van circa 40 tot 80 centimeter, met een expliciete waarschuwing dat een stijging richting 2 meter bij zeer hoge uitstoot niet valt uit te sluiten.
Voedselzekerheid
Ook voor de wereldwijde voedselzekerheid heeft klimaatverandering gevolgen omdat het invloed heeft op de vruchtbaarheid van landbouwgebieden. De FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations) heeft de relaties tussen voedselzekerheid en klimaat in ontwikkelingslanden tot een van haar prioriteiten gekozen.
Klimaatmigratie
De wereld vluchtelingenorganisatie UNHCR waarschuwt voor de ernstige gevolgen van klimaatverandering voor mensen in kwetsbare gebieden. Nu al moeten vele mensen huis en haard achterlaten vanwege droogte, overstromingen of een stijgende zeespiegel. Dat zorgt voor conflicten met gemeenschappen die de soms tienduizenden vluchtelingen tegelijkertijd moeten huisvesten op een grondgebied dat al schaars is aan landbouwopbrengsten. De afgelopen tien jaar hebben weersomstandigheden gemiddeld zo’n 21,5 miljoen nieuwe verplaatsingen per jaar veroorzaakt, meer dan het dubbele van het aantal verplaatsingen door conflicten en geweld.
Veel gestelde vragen over klimaatverandering:
Wat is het verschil tussen het weer en het klimaat?
Hoe verhouden CO2 en temperatuur zich tot elkaar?
Smelten de ijskappen als gevolg van klimaatverandering?
Neemt de hoeveel zuurstof af door het verbranden van fossiele brandstoffen?
Welke bronnen van broeikasgassen zijn er wereldwijd en welk relatief aandeel hebben ze?
Wat zullen de gevolgen van klimaatverandering zijn voor Nederland?
Wat zullen de gevolgen zijn van klimaatverandering op wereldniveau?