Netcongestie? Ontwerp slimmer, en houd vast aan duurzaamheidsambities

Stel: de bouwtekeningen voor een nieuwe school liggen klaar, maar er is geen elektriciteitscapaciteit beschikbaar. Of een zorgorganisatie wil haar vastgoed verduurzamen, maar krijgt geen zwaardere aansluiting. Voor gemeenten, schoolbesturen, zorginstellingen en andere vastgoedeigenaren is dit geen theoretisch scenario meer.

In grote delen van Nederland is het stroomnet overbelast. Een nieuwe of uitgebreide aansluiting is daardoor niet altijd op tijd beschikbaar, met vertraging, hogere kosten en soms aangepaste bouwplannen als gevolg. Moeten duurzaamheidsambities dan omlaag? Niet persé.

Volgens Jean-Marc Vloemans HEVO (experts in huisvesting en vastgoed) vraagt netcongestie vooral om een andere werkwijze bij ontwerpen, investeren en samenwerken. Het gaat er niet alleen om minder energie te gebruiken, maar om slimmer om te gaan met de netcapaciteit die er is.

Energie bepaalt steeds vaker waar en hoe je kunt bouwen

Netbeheerders investeren fors in een sterker net, maar door de stijgende vraag naar elektriciteit blijft netcongestie de komende jaren actueel. Voor bestuurders betekent dit dat energie geen technisch detail is dat je later in het proces oplost.

Onderzoek daarom al in de eerste haalbaarheidsfase hoeveel netcapaciteit beschikbaar is en welke energievraag je verwacht. Kijk daarbij niet alleen naar het jaarverbruik, maar vooral naar het vermogen dat op piekmomenten nodig is. Eigenlijk heb je een heldere energievisie nodig.

Hetzelfde net, meer mogelijkheden: zo haal je meer uit je aansluiting

Een zwaardere aansluiting is niet altijd de enige route. Soms functioneert een gebouw prima met een lager piekvermogen, door installaties slimmer aan te sturen en het verbruik over de dag te verspreiden.

Denk aan warmtepompen die niet tegelijk starten, slim laden van elektrische voertuigen, of tijdelijke opslag van warmte en elektriciteit. Onder voorwaarden bieden ook flexibele transportovereenkomsten ruimte.

Niet elke oplossing werkt overal. Een batterij kan pieken afvlakken, maar bij verkeerd gebruik juist extra druk op het net veroorzaken. En bij maatschappelijke voorzieningen mag energiesturing nooit ten koste gaan van essentiële functies, zoals een gezond binnenklimaat in een school of de continuïteit van zorg. De vraag is steeds: wat is technisch haalbaar, financieel verantwoord en passend bij het dagelijks gebruik?

Voorrang voor maatschappelijke functies, maar zonder garantie

Onder bepaalde voorwaarden kunnen scholen, ziekenhuizen en andere maatschappelijke voorzieningen voorrang krijgen bij de verdeling van schaarse netcapaciteit. Dat betekent echter niet dat een aansluiting vanzelf op tijd geregeld is. Het vergroot de kans, maar garandeert niets. Vroeg overleg met de netbeheerder blijft dus noodzakelijk, en een duidelijke energievisie maakt dat gesprek een stuk sterker.

Samen optrekken: energiehubs en gedeelde capaciteit

Bij gebiedsontwikkeling ontstaan kansen als organisaties hun energiegebruik op elkaar afstemmen. Een school verbruikt vooral overdag stroom, terwijl woningen en sportvoorzieningen een ander patroon hebben. Wie die verschillen benut, kan de beschikbare capaciteit soms efficiënter inzetten.

Een energiehub is hier een voorbeeld van: organisaties maken gezamenlijke afspraken over opwekking, opslag en verbruik. Zo kan ruimte ontstaan voor plannen die afzonderlijk niet uitvoerbaar zijn.

Toch is een energiehub geen standaardoplossing. Samenwerking vraagt heldere afspraken over investeringen, eigendom, beheer, verdeling van capaciteit en risico’s, en de oplossing moet technisch en contractueel haalbaar zijn. Voor gemeenten en maatschappelijke organisaties ligt hier een belangrijke afweging: wanneer levert samen organiseren meer op dan los van elkaar werken, en wie draagt de verantwoordelijkheid voor uitvoering en beheer?

Een visie is pas iets waard als je hem kunt uitvoeren

Netcongestie laat zien dat een gebieds- of huisvestingsvisie alleen waarde heeft als die uitvoerbaar is. Dat vraagt om keuzes in een vroeg stadium:

• Is de benodigde netcapaciteit beschikbaar?
• Kan de energievraag omlaag?
• Is een andere installatiekeuze mogelijk?
• Kan het project gefaseerd worden uitgevoerd?
• Biedt samenwerking met organisaties in de buurt kansen?

Jean-Marc Vloemans: “Netcongestie hoeft geen reden te zijn om duurzaamheidsambities los te laten. Het vraagt wel om realistische keuzes en een andere aanpak. Wie energie vanaf het begin meeneemt, voorkomt dat een goed plan later vastloopt op een aansluiting die niet beschikbaar is. De opgave is niet om zoveel mogelijk elektriciteit te gebruiken, maar om met de beschikbare capaciteit zoveel mogelijk maatschappelijke waarde mogelijk te maken.”

HEVO helpt opdrachtgevers deze opties in kaart te brengen en te koppelen aan huisvestingsstrategie, investeringen, exploitatie, planning en risico’s. Daarbij kijken ze niet alleen naar techniek, maar vooral naar wat het betekent voor het dagelijks gebruik en de maatschappelijke functie van een gebouw of gebied.

Foto: Slotermeerschool via HEVO