De Nederlandse CO2-heffing: wat is het en waarom staat afschaffing ter discussie?

Klimaatverandering heeft een steeds grotere impact op de groei van de wereldeconomie. Overstromingen, droogte en een stijgende zeespiegel kosten de wereldeconomie nu al jaarlijks honderden miljarden dollars, en die schade neemt door stijgende temperaturen en extremer weer verder toe. Een van de manieren om klimaatverandering tegen te gaan is het beprijzen of belasten van de uitstoot van broeikasgassen. Die belasting is er inmiddels gekomen, maar staat ter discussie om weer te worden afgeschaft. Dit artikel legt uit hoe de heffing werkt, wat er is veranderd, en welke argumenten er spelen in het huidige debat.

Bestaand beleid CO2 beprijzing

Zo’n 15 jaar geleden werkte het beprijzen van CO2 via de Europese emissiehandel (EU ETS) nog nauwelijks: er waren te veel emissierechten uitgegeven, waardoor de CO2-prijs bijna niets voorstelde en bedrijven weinig prikkel voelden om te verduurzamen. Sindsdien is dat beeld veranderd. De EU ETS-prijs ligt halverwege 2026 op ongeveer €80 per ton CO2, een veelvoud van het niveau van 15 jaar terug.

Bovenop het EU ETS heeft Nederland in 2021 een eigen, nationale CO2-heffing voor de industrie ingevoerd, als aanvulling op het Europese systeem. Deze heffing geldt voor:

• industriële installaties die deelnemen aan het EU ETS,
• installaties met processen waarbij lachgas (N2O) vrijkomt,
• afvalverbrandingsinstallaties.

Bedrijven die onder de heffing vallen, betalen per ton uitgestoten CO2, met een vrijstelling voor een deel van hun uitstoot om ze de tijd te geven hun productieproces aan te passen. Die vrijgestelde hoeveelheid neemt jaarlijks af, zodat bedrijven aangemoedigd worden sneller te verduurzamen.

Waarom staat afschaffing nu ter discussie?

Op 25 juni 2025 heeft de Tweede Kamer het kabinet gevraagd de CO2-heffing industrie af te schaffen. Als reactie heeft het kabinet het tarief voor ETS- en lachgasinstallaties per 2026 verlaagd, van €87,90 naar €78,67 per ton CO2, en de vrijgestelde hoeveelheid uitstoot verruimd. Het coalitieakkoord van het kabinet Jetten (2026-2030) noemt het volledig afschaffen van de CO2-heffing als doel. Voor afvalverbrandingsinstallaties geldt deze versoepeling niet: daar loopt het tarief juist op tot en met 2030, als onderdeel van een breder pakket maatregelen.

Voorstanders van afschaffing wijzen vooral op de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie: een nationale heffing bovenop het EU ETS zou bedrijven benadelen ten opzichte van buitenlandse concurrenten die niet met een vergelijkbare nationale kop te maken hebben, met het risico dat productie en werkgelegenheid naar het buitenland verdwijnen zonder dat de wereldwijde uitstoot daalt (carbon leakage).

Voorstanders van behoud van de heffing wijzen erop dat een voorspelbare, oplopende CO2-prijs juist nodig is om bedrijven zekerheid te geven voor investeringen in verduurzaming, en dat afschaffen het risico met zich meebrengt dat Nederland zijn eigen klimaatdoelen (49% reductie in 2030 ten opzichte van 1990, afgesproken in het Klimaatakkoord van 2019) niet haalt.

Wat is er bij gekomen: CBAM en ETS2

Twee nieuwe ontwikkelingen zijn inmiddels relevant voor MKB-ondernemers:

CBAM (het Carbon Border Adjustment Mechanism) is de Europese grensheffing die per 1 januari 2026 in werking is getreden. Importeurs van bepaalde producten van buiten de EU moeten hierdoor meer gaan betalen, wat feitelijk het gelijke speelveld tussen Europese en niet-Europese producenten dichterbij brengt waar het oorspronkelijke artikel voor pleitte, alleen dan via importheffingen in plaats van een brede nationale CO2-tax.

ETS2 is het uitgebreide Europese emissiehandelssysteem dat per 2027 in werking treedt en voor het eerst ook brandstoffen voor gebouwenverwarming en wegtransport gaat beprijzen. Dit raakt in potentie een veel bredere groep ondernemers dan de huidige industrie-heffing, ook MKB-bedrijven die nu nog aardgas gebruiken voor de verwarming van hun bedrijfspand.

Daarnaast is de energiebelasting op gas voor 2026 al verhoogd met 2,7 cent per kubieke meter (inclusief btw), wat voor een gemiddeld verbruik neerkomt op ongeveer €27,50 extra per jaar. Deze verhoging geldt ook voor bedrijven: de eerste twee tariefschijven (tot 1.000 m³, en van 1.001 tot 170.000 m³) kennen hetzelfde tarief voor huishoudens en zakelijke aansluitingen, dus de meeste MKB-bedrijven voelen dezelfde stijging. Belangrijk verschil is wel dat de vaste heffingskorting (de “vermindering energiebelasting”, in 2026 zo’n €629 per aansluiting inclusief btw) alleen geldt voor particuliere kleinverbruikersaansluitingen. Zakelijke aansluitingen komen hier niet voor in aanmerking, ongeacht de grootte van het bedrijf, waardoor MKB-ondernemers de hogere gasprijs voelen zonder die compenserende korting. Voor grootverbruikers (boven 170.000 m³ per jaar) gelden weer lagere tarieven in hogere schijven, en voor stroom daalt het tarief in 2026 juist licht, wat elektrificatie (zoals een warmtepomp) relatief aantrekkelijker maakt.

Wat betekent dit voor uw onderneming?

Voor de meeste MKB-bedrijven geldt de nationale CO2-heffing industrie niet rechtstreeks, die raakt vooral grote industriële uitstoters. Wel relevant voor kleinere ondernemers:

• De energiebelasting op gas stijgt, wat verduurzaming (bijvoorbeeld door energie te besparen en elektrificatie) van verwarming financieel aantrekkelijker maakt.
• ETS2 gaat vanaf 2027 ook kleinere gebruikers van fossiele brandstoffen raken.
• CBAM kan de prijs van geïmporteerde grondstoffen en halffabricaten beïnvloeden, afhankelijk van uw sector en toeleveringsketen.

Veelgestelde vragen

Bestaat er een Nederlandse CO2-heffing voor de industrie? Ja. Nederland heeft in 2021 een nationale CO2-heffing voor de industrie ingevoerd, bovenop het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS). Deze geldt voor grote industriële uitstoters, lachgasinstallaties en afvalverbrandingsinstallaties.

Wordt de CO2-heffing afgeschaft? Dat ligt op tafel. De Tweede Kamer heeft het kabinet in juni 2025 gevraagd de heffing af te schaffen, en het coalitieakkoord van kabinet Jetten (2026-2030) noemt afschaffing als doel. Vooralsnog is het tarief per 2026 verlaagd, maar nog niet volledig afgeschaft.

Wat is het verschil tussen de CO2-heffing en het EU ETS? Het EU ETS is het Europese emissiehandelssysteem, waarbij bedrijven emissierechten kopen of verkopen. De Nederlandse CO2-heffing is een aanvullende nationale belasting bovenop het EU ETS, specifiek voor bepaalde grote uitstoters in Nederland.

Wat is CBAM en heeft dat gevolgen voor mijn bedrijf? CBAM is een Europese grensheffing op de CO2-uitstoot van bepaalde geïmporteerde producten, sinds 1 januari 2026 van kracht. Of dit uw bedrijf raakt, hangt af van of u producten importeert die onder de regeling vallen (zoals staal, cement, kunstmest en enkele andere sectoren).

Foto: Shutterstock