Hoe gaan Nederlandse MKB-bedrijven van het aardgas af?

Nederland heeft klimaatdoelen te halen en wil naar een schone, duurzame en circulaire economie. Het Groningen-gasveld is inmiddels definitief gesloten, dus de vraag is niet meer of Nederland van het gas af moet, maar hoe snel bedrijven die overstap kunnen maken. Welke rol kan het Nederlandse MKB hierbij spelen? Wat kunnen ondernemers zelf doen om aardgasloos te ondernemen?

Diverse sectoren, verschillende doelen

Nog altijd zet een groot deel van de Nederlandse bedrijven aardgas in als energiemiddel, voor uiteenlopende doeleinden. Een kantoor of winkel verwarmt ermee, een restaurant kookt erop, een productiebedrijf gebruikt het voor een stoom- of droogproces en een logistiek dienstverlener rijdt erop. Bij de ene onderneming is duurzaam verwarmen de grootste uitdaging, bij de andere juist het aanpassen van het productieproces.

Gasloos verwarmen van het bedrijfspand

Duurzaam verwarmen begint bij een goede isolatie. Een goed geïsoleerd gebouw heeft in de winter maar weinig warmte nodig om prettig in te kunnen werken. Nieuwere gebouwen van na 2000 hebben doorgaans goede isolatie en HR++ of triple glas. Oudere panden hebben vaak wel isolatie, maar minder dik, en nog oudere gebouwen zijn soms maar gedeeltelijk geïsoleerd (isolatie van gevel en vloer ontbreekt dan vaak). Duurzaam verwarmen start met goede isolatie om de warmte binnen te houden.

Duurzame verwarming is vervolgens verwarming zonder aardgas: warmte uit duurzame stroom, warmte uit de bodem die in de zomer is opgeslagen, warmte uit diepere aardlagen, warm water van zonneboilers of een aansluiting op een warmtenet. Elektrische warmtepompen vervangen daarbij de vertrouwde cv-ketel op gas.

Een belangrijke nuance: anders dan een tijd geleden werd verwacht, is er geen wettelijke verplichting om bij vervanging van een verwarmingsinstallatie over te stappen op een (hybride) warmtepomp. Je mag nu nog gewoon een cv-ketel vervangen. Het huidige coalitieakkoord noemt 2029 als mogelijke nieuwe norm, maar dat is nog niet definitief. Voor bedrijfspanden blijft het wel financieel en operationeel aantrekkelijk om zelf de overstap te maken, zeker in combinatie met isolatie en eventueel eigen opwek.

Infraroodpanelen geven daarnaast gerichte stralingswarmte. Ze zijn een zuinige oplossing in de winkel, op kantoor of op plekken waar maar kort of af en toe gewerkt wordt: zo hoeft niet de hele ruimte verwarmd te worden, maar alleen de plek waar iemand aan het werk is.

Elektrisch koken

Steeds meer horecaondernemers en topkoks koken elektrisch, vanwege praktische en duurzame redenen. Wokken op inductie gaat prima en de hitte is nauwkeurig te regelen. Kookpannen worden bovendien steeds slimmer en communiceren met de kookplaat, waardoor grillen beter gaat en een pan bijna niet meer kan oververhitten. Een bijkomend voordeel van elektrisch koken is dat de temperatuur in de keuken werkbaar blijft.

Duurzamer produceren

In vrijwel alle gevallen kan voor productieprocessen gebruik gemaakt worden van duurzame elektriciteit uit zon en wind. Maar hoeveel écht nieuwe materialen moeten er eigenlijk geproduceerd worden? Dat is een goede eerste vraag als het gaat om duurzaam produceren.

Deze vragen zou een ondernemer moeten meenemen bij (het opstarten van) zijn productieproces:

• Kan ik anders en slimmer ontwerpen, zodat er minder materiaal nodig is en er minder wordt weggegooid?
• Is het mogelijk minder materiaalverlies te realiseren tijdens het maakproces?
• Kan het materiaal elders worden hergebruikt in plaats van dat we het omsmelten of omvormen voor hetzelfde gebruik?
• Kunnen we componenten hergebruiken in plaats van recyclen?
• Zijn producten langer te gebruiken door duurzamer en kwalitatief hoogwaardiger te produceren?

Wat vervolgens gemaakt wordt, moet zo efficiënt mogelijk en met alleen duurzame energie geproduceerd worden. Daarvoor is veel duurzame energie (wind en zon) nodig. Een actueel aandachtspunt hierbij is netcongestie: op steeds meer plekken in Nederland is het elektriciteitsnet vol, waardoor het aansluiten van nieuwe bedrijfsprocessen op extra stroom niet altijd zomaar kan. Naast nieuwe windparken en zonneparken is daarom ook investeren in eigen opwek, opslag (batterijen) en slim energiegebruik cruciaal geworden voor een gasloos MKB.

Restwarmte inzetten voor gasloos MKB

Elk industrieel proces kan draaien op duurzame elektriciteit, ook extreem energie-intensieve processen met hoge temperaturen. De warmte die vrijkomt tijdens het productieproces blijft in veel bedrijven onbenut en verdwijnt in het water of de lucht. Het maken, vervoeren, bewaren en bufferen van warmte, zodat die op een geschikter moment gebruikt kan worden, is cruciaal voor een duurzame energiehuishouding.

Het is dus zaak om warmte niet te laten weglekken, maar opnieuw te benutten, bijvoorbeeld door haar te koppelen aan een warmtenet of te gebruiken voor andere processen binnen hetzelfde bedrijf of bedrijventerrein.

Duurzamer vervoer

Aardgas is nog altijd bruikbaar als transportbrandstof, maar het blijft een fossiele brandstof waarbij CO2 vrijkomt bij verbranding. Meer gebruikmaken van openbaar vervoer en elektrisch rijden is voor zowel personen- als goederenvervoer de duurzamere route.

Ook fiscaal blijft elektrisch rijden voor ondernemers in 2026 interessant, al wordt het voordeel geleidelijk afgebouwd. Voor een zakelijke elektrische auto geldt in 2026 een bijtelling van 18% over de eerste €30.000 van de cataloguswaarde (tegenover 22% voor een auto op fossiele brandstof), een percentage dat 60 maanden vaststaat vanaf eerste toelating. Dit voordeel neemt de komende jaren verder af (20% in 2027, gelijk aan fossiel vanaf 2028), dus wie nu overstapt profiteert nog het meest. Voor elektrische bestelauto’s en laadpalen bestaan daarnaast gunstige regelingen zoals de MIA (Milieu-investeringsaftrek) en gedeeltelijke BPM-vrijstelling.

Het is in een blog als deze niet mogelijk om alle oplossingen voor een aardgasloos MKB te behandelen. Hierboven staan verschillende praktische mogelijkheden en oplossingsrichtingen. Er bestaan diverse financierings- en subsidiemogelijkheden die energiebesparing en verduurzaming ondersteunen: kijk voor de actuele regelingen altijd even op de subsidiepagina van Klimaatplein, aangezien deze regelmatig wijzigen.

De kennis, kunde en faciliteiten om Nederland gasloos te maken zijn er. Wil je gestructureerd aan de slag met energiebewust ondernemen? Bekijk ons stappenplan, en verken de duurzame oplossingen van onze partners.

---

Veelgestelde vragen

Moet ik mijn cv-ketel in 2026 verplicht vervangen door een warmtepomp? Nee. Er geldt geen wettelijke verplichting om bij vervanging van je verwarmingsinstallatie over te stappen op een (hybride) warmtepomp. Het kabinet heeft deze eerder aangekondigde verplichting losgelaten. Het huidige coalitieakkoord noemt 2029 als mogelijke nieuwe streefdatum, maar dat is nog niet definitief vastgesteld.

Kan mijn bedrijf nog gewoon aardgas gebruiken? Ja, dat mag nog, maar het Groningen-gasveld is sinds april 2024 definitief gesloten en de energietransitie zet onverminderd door. Voor ondernemers loont het om nu al te investeren in isolatie, elektrificatie en eigen opwek, zowel voor lagere energiekosten als voor toekomstbestendigheid. Lees hier meer over het aardgasloos verwarmen van je bedrijf.

Wat is netcongestie en wat betekent dat voor mijn verduurzamingsplannen? Netcongestie betekent dat het elektriciteitsnet op sommige plekken vol zit, waardoor nieuwe of zwaardere aansluitingen niet altijd direct mogelijk zijn. Dit speelt vooral bij bedrijven die willen elektrificeren of veel eigen opwek willen terugleveren. Informeer tijdig bij je netbeheerder en overweeg eigen opslag om hier flexibeler mee om te gaan.

Is elektrisch rijden voor mijn bedrijf nog fiscaal aantrekkelijk? Ja, al neemt het voordeel geleidelijk af. In 2026 geldt een bijtelling van 18% over de eerste €30.000 cataloguswaarde voor elektrische auto’s, tegenover 22% voor fossiele auto’s. Dat voordeel stijgt naar 20% in 2027 en wordt in 2028 gelijkgetrokken met fossiele auto’s. Voor bestelauto’s en laadpalen blijven aparte regelingen bestaan.

Foto’s: Citymarketing Tilburg, ‘s-Hertogenbosch en Shutterstock