Duurzaam gedrag kan vanzelfsprekend worden, maar overheid laat kansen liggen

De Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) publiceert vandaag een belangrijk advies: gedragsverandering kan een grote bijdrage leveren aan het verminderen van onze CO2-uitstoot, aan een gezonder leven en aan een beter aanpassingsvermogen aan klimaatverandering. Maar die kans wordt nu onvoldoende benut.

Het potentieel is groot

Tweederde van de Nederlandse broeikasgasuitstoot komt voort uit consumptie — wat we eten, hoe we reizen, hoe we wonen. Met een beperkt aantal leefstijlaanpassingen is al zo’n 17 megaton CO2-reductie haalbaar, ongeveer 11% van de totale uitstoot. Dat is niet niks. En het goede nieuws: een meerderheid van de Nederlanders wíl ook duurzamer leven. De motivatie is er dus al. Wat ontbreekt, is een omgeving die dat gedrag makkelijk en aantrekkelijk maakt.

Geen betutteling, maar meer keuzevrijheid

Er kleeft een hardnekkig frame aan gedragsbeleid: dat het betuttelend zou zijn, dat de overheid zich niet moet bemoeien met de keuzes van burgers. De WKR draait dit argument om. Juist nu laat de overheid toe dat commerciële partijen het gedrag van burgers voortdurend beïnvloeden — via reclame, via een overwegend niet-duurzaam productaanbod, via gevestigde belangen die verandering actief tegenhouden. Gedragsbeleid gaat dus niet over het inperken van vrijheid, maar over het herstellen ervan. Door barrières weg te nemen kunnen mensen de keuzes maken die ze zelf al belangrijk vinden.

Wat moet er concreet anders?

De WKR adviseert de overheid om op drie manieren een leidende rol te nemen:

1. Maak duurzaam gedrag makkelijk en aantrekkelijk. Investeer in goed openbaar vervoer, zorg voor een ruim en betaalbaar aanbod van duurzaam voedsel en maak wijken groener en fijner om in te leven.
2. Ontmoedig schadelijk gedrag. Denk aan minder parkeerplaatsen in steden, en het normeren of beprijzen van vlees, zuivel en vliegreizen.
3. Schrap contraproductieve prikkels. Fossiele subsidies en reclames voor milieuschadelijke producten en diensten horen niet thuis in een land dat klimaatverandering serieus neemt.

Daarnaast pleit de raad voor meer transparantie over de invloed van gevestigde belangen op het beleid, voor eerlijk beleid dat mensen met lagere inkomens ontziet, en voor meer kennis en capaciteit binnen de overheid om gedragsbeleid structureel in te zetten.

De conclusie is helder

Duurzame keuzes zijn nu vaak te duur, te ingewikkeld of te onzichtbaar. Dat is geen natuurwet — dat is een beleidskeuze. En die kan anders. Wie duurzaam gedrag vanzelfsprekend maakt, investeert tegelijk in gezondheid, natuur en een eerlijker samenleving.

Benieuwd naar hoe je als MKB-ondernemer eenvoudig kunt verduurzamen? Doe dan hier de gratis MKB energie bespaarcheck.

Beeld: Climatevisuals